ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ КӘСІПКЕРЛІК КОДЕКСІНДЕГІ ЗИЯТКЕРЛІК МЕНШІК ҚҰҚЫҚТАРЫНЫҢ ДАМУЫ (VERITAS LEGIS JOURNAL, 2026)
ҚР Кәсіпкерлік кодексінің (бұдан әрі - КК) қабылданғанына он жыл өтті. Осы уақыт ішінде ол мемлекеттік органдар мен кәсіпкерлік арасындағы ұйымдасқан әлеуметтік күш ретіндегі қарым-қатынасты реттейтін негізгі құқықтық құжатқа айналды. Кәсіпкерлер КК-ны қоса алғанда, әртүрлі дереккөздерде бекітілген зияткерлік меншік құқықтарын (бұдан әрі - ЗМ) белсенді түрде пайдаланады. Сонымен қатар, КК-ның зияткерлік меншік ережелері ДЗМҰ Конвенциясының 1-бабында анықталғандай, ЗМ құқықтарының «әділетсіз бәсекелестікке қатысты құқықтар» тобына жатады. Бұл құқықтар тобы қазақ және орыс заң әдебиеттерінде өте аз зерттелген. Бұл мақаланың мақсаты - КК-ның ЗМ ережелерінің ерекшеліктерін зерттеу. Осы тұрғыда жеке мақсаттар Кәсіпкерлік кодексінде бекітілген зияткерлік меншік туралы құқықтық нормалардың құрамы мен ерекшеліктерін, жоғарыда аталған ДЗМҰ Конвенциясы бойынша зияткерлік меншік құқықтарын жіктеудегі орны тұрғысынан, олардың Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексіндегі зияткерлік меншік объектілерін жіктеумен байланысын көрсету және осы нормалардың әділ бәсекелестікке қол жеткізудегі әлеуметтік функциясын сипаттау болып табылады. Нәтижелер: Кәсіпкерлік кодексінде қорғалатын ЗМ объектілерінің ауқымын кеңейтетін нормалар бар. Кәсіпкерлік кодексі Қазақстан Республикасының заңнамасындағы әділетсіз бәсекелестікке байланысты зияткерлік меншік құқықтарын толық қамтымайтын нормативтік олқылықты толтырғаны анықталды, бұл олқылық Кәсіпкерлік кодексі қабылданған кезде пайда болды. Бұл нормалар Кәсіпкерлік кодексін әділетсіз бәсекелестікке қарсы маңызды тежеуші фактор ретінде белгілейді. Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 961-бабын әділетсіз бәсекелестік туралы ережелермен толықтыру ұсынылады. Осылайша, бұл мақалада зияткерлік меншікті реттейтін нормаларды жетілдіру және әділетсіз бәсекелестікті шектеу функцияларын орындау бойынша бірқатар ұсыныстар бар.